31 Ιουλ 2013

Νέα έκδοση από τη 2ηΑ: Περιεχόμενα του τεύχους της εβδομάδας: 31/7- 7/8/2013

ΤΟΠΙΚΑ
  • Τουρκοκυπριακές εκλογές: μια ήττα του Ερτογάν και ένα νέο πλαίσιο ρευστότητας με τρεις πρωταγωνιστές – Ρεπουμπλικανικό κόμμα, Σερντάρ, Έρογλου, σελ. 2
  • Οστά Ομήρων, σελ. 6
  • Όταν ο κ. Σαρρής καταφεύγει στη δημόσια παραπλάνηση: η τράπεζα του ζητούσε δημόσια στήριξη, η Ελλάδα ήταν εκλογικά ακυβέρνητη, και σύμφωνα με τα ΜΜΕ για τον κ. Σαρρή έφταιγε ο... Χριστόφιας, σελ. 8
  • Και ξαφνικά ο Φιλελεύθερος έμεινε στη μέση των αποκαλύψεων: Όλα τα δάνεια στο φως, αλλά όχι και του κ. Σιακόλα ή του κ. Λεπτού;  σελ. 15
  • Οι ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις του κ. Φιλίππου και η επιλεκτική αδυναμία των ΜΜΕ να καταγραψουν και να διερευνήσουν τις ειδήσεις έστω, σελ. 19
ΔΙΕΘΝΗ
Νέος γύρος Αστάθειας στη βόρεια Αφρική, σελ. 23

ΚΙΝΗΜΑΤΑ
Αντί – μιλιταριστική συναυλία, σελ. 28
ΣΠΟΝΤΕΣ
ΑΠΟΨΕΙΣ: Μεταμοντέρνα αποικιοκρατία και εκφυλισμένος ‘πολιτισμός’, σελ 30

25 Ιουλ 2013

Εξελίξεις στην Τουρκοκυπριακή Κοινότητα: Η νέα κατάσταση λίγες ώρες πριν την κάλπη

Μόνο μερικά 24ωρα πριν από την έναρξη της ψηφοφορίας στα κατεχόμενα είναι εφικτό να καταγραφούν ορισμένες τάσεις ανάμεσα στα πολιτικά κόμματα και την κοινωνία, οι οποίες όχι μόνο θα επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα, αλλά ταυτόχρονα θα αναδείξουν ευρύτερες δυναμικές των επόμενων χρόνων. Οι πρόωρες εκλογές της 28ης Ιουλίου στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα, διεξάγονται υπό τη σκιά που δημιουργεί η εφαρμογή του οικονομικού προγράμματος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, η φθορά και η διάσπαση της τουρκοκυπριακής Δεξιάς, η αποτυχία κατάληξης στο Κυπριακό και επιπλέον η κρίση στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, η οποία δημιούργησε πολλαπλούς συνειρμούς ανάμεσα στους Τουρκοκύπριους. Στο επίκεντρο της πολιτικής πραγματικότητας της κοινότητας βρίσκεται η κατάσταση, έτσι όπως εξελίχθηκε ιδιαίτερα μετά το 2010 όταν πλέον αποφασίστηκε από την τουρκική και τουρκοκυπριακή ηγεσία ότι ο μετασχηματισμός των δομών θα έπρεπε να προχωρήσει με κάθε κόστος. Με λίγα λόγια, στις εκλογές της 28ης Ιουλίου, ίσως για πρώτη φορά και με τόσο έντονο τρόπο το σημείο αναφοράς θα κινηθεί σε δύο πολύ σημαντικούς άξονες: Ο πρώτος είναι οι σχέσεις που διεκδικούν να έχουν οι Τουρκοκύπριοι με την Άγκυρα. Ο δεύτερος είναι το πώς αντιμετωπίζουν σε σχέση με την Άγκυρα τις δομές που επικράτησαν ανάμεσα τους ιδιαίτερα μετά το 1974. Επομένως η σημασία αυτής της ψηφοφορίας είναι μεγάλη για πολλούς και διαφορετικούς λόγους.

Η «σιωπηλή» επάνοδος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα παρουσιάζεται πλέον ο βέβαιος νικητής των εκλογών με τα ποσοστά του να κινούνται μεταξύ 35-40%. Έχει σοβαρές πιθανότητες για να σχηματίσει αυτοδύναμη «κυβέρνηση», όμως, αυτό θα εξαρτηθεί κυρίως από την γενική αποχή και τα ποσοστά που θα κερδίσει επιπλέον από τη μικτή ψήφο (οριζόντια). Η επάνοδος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος βασίζεται κυρίως στη μεγάλη φθορά του Κόμματος Εθνικής Κοινότητας και στη διάσπαση της Δεξιάς. Οι εξελίξεις αυτές προκύπτουν ως συνέπεια του οικονομικού πρωτοκόλλου και του τρόπου με τον οποίο επέλεξε το Κόμμα Εθνικής Ενότητας να διαχειριστεί τις σχέσεις της κοινότητας με την Τουρκία. Την ίδια στιγμή, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα κατάφερε, παρά τα πολλά εσωτερικά του προβλήματα, να εμφανιστεί ως «μια πιο καλή επιλογή» (και όχι η καλύτερη) για την κοινότητα, αφού τήρησε μια αξιοπρεπέστερη στάση έναντι των ξεκάθαρων επιβολών της τουρκικής κυβέρνησης. Για παράδειγμα, καταψήφισε την απόφαση για καθορισμό ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και ψευδοκράτους (για τον Έρντογαν ήταν «ασυγχώρητη» κίνηση), ενώ αντέδρασε πιο συγκροτημένα σε σχέση με το παρελθόν ενάντια σε πολιτικές, όπως η αύξηση παραχώρησης υπηκοοτήτων και η ανεξέλεγκτη μεταφορά πηγών κερδοφορίας σε Τούρκους επιχειρηματίες. 

Καταλυτικός παράγοντας για την ενίσχυση του κόμματος φαίνεται να είναι και το ότι σε συνθήκες πλήρους απαξίωσης του πολιτικού συστήματος, σε συνθήκες όπου τα εσωτερικά προβλήματα του Κόμματος Εθνικής Ενότητας μονοπωλούσαν την επικαιρότητα για μήνες ολόκληρους και έφτασαν μέχρι του σημείου να παραλύσουν τις εργασίες της «βουλής», το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα κατάφερε να μην μετατρέψει τα εσωτερικά του προβλήματα σε δημόσιο ζήτημα. Ενισχυτική ήταν και η σύντομη, αλλά αποτελεσματική παρουσία της Σιμπέλ Σιμπέρ, ως υπηρεσιακού «πρωθυπουργού», η οποία κατάφερε να αναδείξει ένα νέο πνεύμα αναφορικά με τη διαφάνεια. Κατάφερε, δηλαδή, να δείξει ένα διαφορετικό δρόμο στην εφαρμογή αποφάσεων από το συνηθισμένο για τους Τουρκοκύπριους: οι αποφάσεις λαμβάνονται στη πρεσβεία και ο εκάστοτε «πρωθυπουργός» αναλαμβάνει τον άχαρο ρόλο της δημοσιοποίησης τους ωσάν να ήταν τουρκοκυπριακής προέλευσης.

Όμως, η κρίσιμη μέρα για το Ρεπουμπλικανικό φαίνεται πλέον να είναι η 29η Ιουλίου. Και τη νέα πραγματικότητα στην εξουσία επηρεάζει η πορεία της εσωτερικής αντιπαράθεσης μεταξύ αριστερών και φιλελεύθερων. Προϊόν αυτής της σύγκρουσης, που έμεινε στα παρασκήνια, ήταν και το πρόγραμμα του κόμματος. Στις  24 σελίδες του προεκλογικού ντοκουμέντου αποφεύγεται έντονα η αναφορά είτε σε απόρριψη, είτε σε αποδοχή του οικονομικού πρωτοκόλλου. Το όραμα του κόμματος σε σχέση με το Κυπριακό καλύπτεται από μερικές γενικόλογες αναφορές στα συμφωνηθέντα Χριστόφια-Ταλάτ σε μία και μόνο παράγραφο, κάτι που προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση εάν κάποιος αναλογιστεί τη σημασία που έπαιξε η διεκδίκηση για λύση του προβλήματος στο ιστορικό υπόβαθρο και τη δημιουργία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Πάντως στον ίδιο βαθμό, όμως, θετική αίσθηση προκάλεσε η συμπερίληψη στο ψηφοδέλτιο του κόμματος, αριστερών προσωπικοτήτων και μάλιστα γνωστών για την κριτική, που άσκησαν όλα αυτά τα χρόνια ενάντια στις φιλελεύθερες επιλογές που έγιναν από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ιδιαίτερα την περίοδο που ακολούθησε τα δημοψηφίσματα του 2004. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο Κοράλ Ασάμ της ΝΤΕΒΙΣ, ο Αλί Γκουλέ μέχρι πρόσφατα επαρχιακός γραμματέας Αμμοχώστου, ο Τουφάν Έρχιουρμαν ακαδημαϊκός και η Ντοούς Ντεριά στέλεχος του φεμινιστικού κινήματος.

Συνεπώς, ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα της επιρροής που θα έχουν άτομα, όπως τα προαναφερθέντα, στην ευρύτερη πορεία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, τα αμέσως επόμενα χρόνια. Κομβικό σημείο θα πρέπει να θεωρηθεί και η στάση που θα τηρήσουν οι διαφορετικές τάσεις εντός του κόμματος, στην περίπτωση που η τουρκική κυβέρνηση πιέσει «επίσημα» για συνεργασία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος με το Κόμμα Εθνικής Ενότητας στην «κυβέρνηση».

Το μεγάλο θύμα του ισλαμικού χώρου

Το Κόμμα Εθνικής Ενότητας, μπορεί κάλλιστα να ανακηρυχθεί ως το «μεγάλο θύμα» του Έρντογαν. Το παραδοσιακό κόμμα της τουρκοκυπριακής Δεξιάς, ιδιαίτερα από το 2009 και μετά, κινήθηκε αποκλειστικά στα πλαίσια που έθεσε η τουρκική κυβέρνηση. Πλαίσια όμως πρωτόγνωρα για την Τουρκοκυπριακή κοινότητα, αφού συμπεριλάμβαναν το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς προς την Τουρκία και τις ανακατατάξεις στην κοινωνία τοπικά με τρόπο που να συνιστούν απειλή για την πολιτική υπόσταση των Τουρκοκυπρίων. Η επιλογή του Κόμματος Εθνικής Ενότητας δεν είναι καθόλου άσχετη με τις επιλογές της σχετικά αδύνατης τουρκοκυπριακής επιχειρηματικής ελίτ (κυρίως του εμπορικού κεφαλαίου), η οποία μετά τα δημοψηφίσματα είχε επιλέξει το δρόμο άρσης της απομόνωσης με φορέα το τουρκικό κεφάλαιο και όχι τη λύση του Κυπριακού. Κάτι που μέσα σε λίγα μόνο χρόνια αποδείχτηκε ανεδαφικό. Όμως, πέραν των κοινωνικών μετατοπίσεων, το Κόμμα Εθνικής Ενότητας επέλεξε να μετατραπεί σε αποκλειστικό φορέα της νέας πολιτικής του Έρντογαν και να συμπεριφερθεί ως «παράρτημα» της Άγκυρας. Οι Τουρκοκύπριοι, συμπεριλαμβανομένων των ακραιφνών εθνικιστών, ποτέ δε θα ξεχάσουν την υποτακτικότητα του Κιουτσιούκ τη στιγμή που ο Έρντογαν τον ρωτούσε δημόσια πόσος είναι ο μισθός του για να αποδείξει την «καλοπέραση» των «αναγιωτών» Τουρκοκυπρίων, η οποία θα έπρεπε δια του πρωτοκόλλου να καταργηθεί.

Παράλληλα, το Κόμμα Εθνικής Ενότητας μετατράπηκε στο πεδίο του ξεκαθαρίσματος λογαριασμών μεταξύ της ισλαμικής τουρκικής ηγεσίας και της κυπριακής έκδοσης του ακραίου κεμαλισμού. Εάν το κόμμα θα γινόταν ο τουρκοκυπριακός εκφραστής του νέου «κράτους» του Έρντογαν, τότε θα έπρεπε να «καθαρίσει» από τα απομεινάρια της σχολής Ντενκτάς. Δηλαδή της ιδρυτικής ιδεολογίας του 1983, η οποία συναντά τις ρίζες της στον περίγυρο της ΤΜΤ. Η επιχείρηση μετασχηματισμού του κόμματος, ως ενδιάμεσος ή παράλληλος σταθμός για το μετασχηματισμό των δομών στα βόρεια της Κύπρου, τελικά κατέληξε στη διάσπαση του με την αποχώρηση αρχικά των «οκτώ». Μετά, ακολούθησαν και κάποιοι άλλοι, όπως η επικεφαλής της γυναικείας οργάνωσης του κόμματος, Σουρεγιά Γκιουρσές.

Στο ψηφοδέλτιο του κόμματος γίνεται εξίσου φανερή η προσπάθεια να εμφανιστεί το «νέο» που θα προσαρμόζεται στο πρόγραμμα «εκσυγχρονισμού». Πέραν των πιο πιστών στο πρωτόκολλο «υπουργών», στο ψηφοδέλτιο του Κόμματος Εθνικής Ενότητας παρελαύνουν προσωπικότητες, όπως ο Τουρκοκύπριος επιχειρηματίας Οκιάϊ Σαντίκογλου και ο πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδίας Οργανώσεων των εποίκων «Συμβούλιο Δικαιοσύνης του Λαού», Οζντεμίρ Γκιούλ. Ο πρώτος είναι ο εκπρόσωπος του Ανεξάρτητου Συνδέσμου Επιχειρηματιών και Βιομηχάνων (MÜSİAD) της Τουρκίας στην Κύπρο – του γνωστού και ως ισλαμικού κεφαλαίου – ενώ την ίδια στιγμή είναι και επικεφαλής της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας του Ισλάμ. Συμβολίζει, δηλαδή, τους νέους πρωταγωνιστές. Ο δεύτερος είναι αριστερών καταβολών Αλεβίτης, που ως επικεφαλής του «Συμβουλίου Δικαιοσύνης του Λαού» επιδίωξε να προωθήσει μια νέα προσέγγιση αναφορικά με τη λειτουργία του τουρκικού πληθυσμού στα κατεχόμενα. Είναι υποστηριχτής της ενσωμάτωσης των Τούρκων στα υφιστάμενα τουρκοκυπριακά πολιτικά κόμματα και εναντίον της ίδρυσης χωριστών κομμάτων. Ως εκ τούτου, συμβολίζει επίσης μια νέα φάση στη διεκδίκηση του τουρκικού πληθυσμού για αύξηση της εκπροσώπησης και ενσωμάτωση στο πολιτικό σύστημα. 

Πέραν των πιο πάνω, κανένας δε μπορεί να υποτιμήσει τις ιστορικές ρίζες του κόμματος στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα. Μέχρι σήμερα και παρά την επιχείρηση μετασχηματισμού, το Κόμμα Εθνικής Ενότητας συνεχίζει να στηρίζεται από τον πυρήνα και τα συμφέροντα που δημιούργησε η ΤΜΤ και ο κύκλος της, ιδιαίτερα μετά την εισβολή του 1974. Το δεδομένο αυτό έχει εμποδίσει, μέχρι σήμερα, την ολοκλήρωση της παρέμβασης του τουρκικού ισλαμικού χώρου. Το ίδιο δεδομένο είναι που αναγκάζει ακόμα και τώρα τον Κιουτσιούκ να υπογραμμίζει με ένταση ότι το κόμμα αποτελεί την μοναδική «πολιτικοποιημένη μορφή της ΤΜΤ» και ως εκ τούτου την ιδεολογικό-πολιτική της συνέχεια.

Τουρκοκυπριακός εθνικισμός «νέου τύπου»

Η άλλη βασική συνιστώσα της τουρκοκυπριακής Δεξιάς, το Δημοκρατικό Κόμμα, ήταν σε όλη αυτή την περίοδο ο χώρος συνένωσης του τουρκοκυπριακού εθνικισμού ενάντια στην ισλαμική «απειλή». Η δύσκολη σχέση μεταξύ Σερντάρ Ντενκτάς και Έρντογαν είναι πολύ καλά γνωστή από την εποχή του δημοψηφίσματος αλλά και στη συνέχεια όταν το Δημοκρατικό εξαναγκάστηκε σε αποχώρηση από τη «κυβέρνηση» συνεργασίας με το Ρεπουμπλικανικό για να πάρει τη θέση του το «δημιούργημα» του Τουργκάϊ Αβτζί, το Κόμμα Ελευθερίας και Μεταρρύθμισης (ακόμα ένα αποτυχημένο πείραμα του ΑΚΡ για δημιουργία επίσημου κομματικού του φορέα ανάμεσα στους Τουρκοκύπριους). Τώρα, το Δημοκρατικό Κόμμα δέχτηκε στις τάξεις του τους οκτώ αποβληθέντες από το Κόμμα Εθνικής Ενότητας, κίνηση για την οποία φημολογείται ότι καθοριστικό ρόλο έπαιξε και ο Έρογλου.
Το πιο σημαντικό σημείο που φαίνεται να καταγράφει μια σοβαρή τάση ανάμεσα στην παραδοσιακή τουρκοκυπριακή Δεξιά είναι η δημιουργία του συνασπισμού των «Εθνικών Δυνάμεων» στα πλαίσια του κόμματος του Ντενκτάς. Το κόμμα κατέρχεται στις εκλογές υπό την ονομασία «Δημοκρατικό Κόμμα-Εθνικές Δυνάμεις» και επιδιώκει να καθορίσει νέες γραμμές στη σχέση του με την Άγκυρα.

Η ορολογία που χρησιμοποιήθηκε για τις «εθνικές δυνάμεις» είναι ιδεολογικά φορτισμένη και αποκαλυπτική: Χρησιμοποιείται ο όρος ulusal (ουλουσάλ) για το «εθνικές» και όχι ο όρος milli (μιλλί). Ο όρος ulusal αποτελεί τη σύγχρονη «κεμαλική» έκδοση απόδοσης του όρου «εθνικός-εθνικές» από την εποχή που επικράτησε ο πολιτιστικός πόλεμος ενάντια σε καθετί που παρέπεμπε στο αναχρονιστικό-ισλαμικό-οθωμανικό παρελθόν. Αντίστοιχα ο όρος μιλλί, έστω και αν ακόμα χρησιμοποιείται από πολλούς, διατηρεί το θρησκευτικό-ισλαμικό περιεχόμενο της πολιτικής-θρησκευτικής κοινότητας (ούμμα). Η ευαισθησία του ισλαμικού χώρου στη διάκριση αυτών των όρων είναι μεγάλη, όπως μεγάλη είναι και η αντίστοιχη ευαισθησία που έχουν για το θέμα οι «κοσμικοί» εθνικιστές. Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαία η επιλογή του όρου από τον Σερντάρ Ντενκτάς για να περιγράψει μάλιστα τη διεύρυνση της συμμαχίας του κόμματός του με ανθρώπους (οι οκτώ αποβληθέντες) που έχουν διακηρύξει τη διαφωνία τους με τη «νέα κατεύθυνση που παίρνει το Κόμμα Εθνικής Ενότητας».

Με αυτά τα δεδομένα, το Δημοκρατικό Κόμμα αναμένεται να αυξήσει την εκλογική του δύναμη, μάλιστα σε βαθμό που θα ευνοήσει την επάνοδο του Ρεπουμπλικανικού στην εξουσία. Φαίνεται να υπάρχουν αρκετοί ψηφοφόροι της Δεξιάς που «συγκινούνται» από τις καταγγελίες Ντενκτάς περί παρεμβάσεων της τουρκικής πρεσβείας εναντίον του. Είναι και αυτό ίσως ένα χαρακτηριστικό στοιχείο του τουρκοκυπριακού εθνικισμού ο οποίος αναδύεται διεκδικώντας μια διαφορετική από τη σημερινή σχέση με την Άγκυρα. Το ζήτημα για το Δημοκρατικό είναι το κατά πόσο οι έδρες που θα κερδίσει θα του επιτρέψουν να διεκδικήσει συνεργασία με το Ρεπουμπλικανικό για σχηματισμό «κυβέρνησης».     

Ακόμα μια προσπάθεια της αριστερής αντιπολίτευσης

Μια άλλη εξίσου σημαντική παράμετρος των εκλογών είναι ο σχηματισμός της αριστερής αντιπολίτευσης (απέναντι και στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα). Η προσπάθεια αυτή δεν είναι φυσικά η πρώτη και αποτελεί συνέχεια άλλων που προηγήθηκαν σε όλη τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας. Το Κόμμα Ενωμένη Κύπρος αποφάσισε τη συγκρότηση κοινού ψηφοδελτίου με άλλες αριστερές ομάδες και οργανώσεις. Το όνομα της συμμαχίας είναι «Κόμμα Ενωμένη Κύπρος-Δυνάμεις της Κοινοτικής Ύπαρξης». Εξίσου ιδεολογικά φορτισμένη η χρήση των όρων, μια χρήση που επιδιώκει την ολοκληρωτική διαφοροποίηση από όλους τους προαναφερθέντες πολιτικούς χώρους και εμπνέεται κυρίως από το πλαίσιο που επικράτησε στις μεγάλες κινητοποιήσεις του 2011. Στο πρόγραμμα της συμμαχίας καταγράφεται ρητώς η απόρριψη του οικονομικού πρωτοκόλλου, γίνεται ξεκάθαρη αναφορά στην τουρκική εισβολή και στην ανάγκη ομοσπονδιακής επίλυσης του Κυπριακού, το οποίο θεωρείται ως η βασική πηγή όλων των υπόλοιπων προβλημάτων της κοινότητας. Η συμμαχία έκανε ιδιαίτερες προσπάθειες συσπείρωσης δυνάμεων από τα προοδευτικά συνδικάτα της κοινότητας και ο στόχος που έθεσε είναι να ξεπεράσει το 5% κερδίζοντας μία έδρα. Πληροφορίες εκλογολόγων συγκλίνουν στο ότι η συμμαχία θα έχει μια αξιοπρεπή παρουσία στη Λευκωσία, ιδιαίτερα στις τουρκοκυπριακές περιοχές, εντούτοις αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα αναφορικά με την προσέλκυση ψήφων των εποίκων. Εμπόδιο στην προσπάθεια αυτού του συνδυασμού αποτελεί και η απόφαση του Κόμματος Νέα Κύπρος για μποϊκοτάρισμα των εκλογών. Το κόμμα δε λαμβάνει φυσικά αυτή την απόφαση για πρώτη φορά, όμως η προοπτική συνεργασίας του με τις δυνάμεις της «κοινοτικής ύπαρξης» θα ήταν μια επιπλέον δυναμική για εκπροσώπηση στη «βουλή» μιας εντελώς διαφορετικής αντίληψης. Σε κάθε περίπτωση, εάν υλοποιηθεί ο δύσκολος στόχος της εκλογής του επικεφαλής της συμμαχίας, Ιζζέτ Ιζτζιάν, θα αποτελέσει ένα σοβαρό πολιτικό προηγούμενο αναφορικά με τα μηνύματα προς την Άγκυρα.  

Συμπερασματικά

Οι εκλογές της 28ης Ιουλίου πραγματοποιούνται σε ένα ιδιαίτερα «περίεργο» πολιτικό περιβάλλον. Η χρονική συγκυρία σε συνδυασμό με την γενική απαξίωση των Τουρκοκυπρίων προς το πολιτικό σύστημα, φαίνεται να ευνοούν καταρχήν την ενίσχυση της αποχής. Ένα φαινόμενο που και στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα πλέον «μονιμοποιείται». Για πρώτη φορά ίσως τόσο έντονα, το Κυπριακό δε βρίσκεται στην προτεραιότητα των ψηφοφόρων και των κομμάτων. Η κοινωνία σταδιακά στρέφεται στην επίλυση των «καθημερινών προβλημάτων», μια τάση που επικρατεί ιδιαίτερα μετά το μεγάλο ξέσπασμα του 2011, το οποίο δε βρήκε την αναγκαία πολιτική του συγκρότηση. Η αποτυχία κατάληξης στο Κυπριακό και η βαθιά οικονομική κρίση στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, επίσης συμβάλλουν στην απαξίωση της κοινότητας από τις πολιτικές διεργασίες. Την ίδια όμως στιγμή, φαίνεται ότι οι ισορροπίες που θα προκύψουν την 28η Ιουλίου θα είναι εργαλειακές ως προς τη νέα πρωτοβουλία στο Κυπριακό. Δεν είναι μυστικό ότι ο Έρογλου ανησυχεί για τη θέση του, ενώ ο Ταλάτ έχει ήδη ξεκινήσει την προεκλογική του εκστρατεία για το 2015, εμφανιζόμενος ως ο μόνος που μπορεί να διαχειριστεί το Κυπριακό υπό το πνεύμα του «ενός βήματος μπροστά». Συνεπώς, η διαχείριση της κατάστασης από το Ρεπουμπλικανικό και οι εξελίξεις του επόμενου χρονικού διαστήματος στο Κυπριακό, αναμένεται να αναδείξουν δύο πολύ σημαντικά στοιχεία: Πρώτο, το πώς θα επηρεαστεί η αντίληψη της τουρκικής κυβέρνησης για τον τρόπο με τον οποίο θα επιδιώξει να αλλάξει το κυπριακό στάτους-κβο. Δεύτερο, τους Τουρκοκύπριους πρωταγωνιστές που θα επιλέξει η Άγκυρα για την εκπροσώπηση αυτής της πολιτικής σε κυπριακό επίπεδο. Η τελική κατάληξη των πιο πάνω δε μπορεί παρά να επηρεάζεται και από τις εσωτερικές δυναμικές της κοινότητας που συνήθως υποτιμούνται. 

Σεναρια για το κυπριακο



ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗΣ
Ο τίτλος είναι κοινότυπος και δεν προσφέρεται καθόλου για εφόρμηση σ’ ένα κείμενο που αφορά στο Κυπριακό. Πρόκειται μάλιστα για ένα τίτλο δανεισμένο από το κυριακάτικό πρωτοσέλιδο του Πολίτη. Το αξιοπρόσεκτο είναι το ότι ο Πολίτης αναφέρεται στην διχοτόμηση της Τράπεζας Κύπρου και όχι της Κύπρου
Σύσσωμες οι πολιτικές δυνάμεις με μπροστάρη τον Αρχιεπίσκοπο  και τον Αβέρωφ   τάχθηκαν ενάντια στη διχοτόμηση της τράπεζας. Ακόμα και ο πρόεδρος ανησυχεί όπως ομολόγησε ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος που έσπευσε στο προεδρικό να δώσει τις συμβουλές του στην ανώτατη πολιτική ηγεσία και να την ενθαρρύνει στον αντιδιχοτομικό αγώνα. Επιχείρημα των αγωνιστών είναι ότι πολλοί Κύπριοι θα χάσουν τα ακίνητα τους  σε πολύ  χαμηλές μάλιστα τιμές για να εξοφληθούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Θα μπορούσαν όμως οι ενστάσεις να αφορούν στην προστασία της πρώτης κατοικίας των νοικοκυριών και να μην αφορούν στους μεγάλους επιχειρηματίες ανάπτυξης γης που δανείστηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια έως και μερικά δις με ανεπαρκή εξασφάλιση σύμφωνα με τα στοιχεία που διαρρέουν. Ούτε ο Αρχιεπίσκοπος ούτε ο κ Αβέρωφ πείθουν  ότι είναι για τους νοικοκυραίους που αγωνίζονται κι αυτό φαίνεται από τα άλλα μέτρα που ο πρώτος δέχεται αδιαμαρτύρητα και ο δεύτερος προωθεί  φορτώνοντας  τις ζημιές της κρίσης στους μισθωτούς και στους μικροϊδιοκτήτες ακινήτων. Αλλά αν δεν κατασχεθούν -ξεπουληθούν οι εκατοντάδες  κενές βίλλες των μεγάλων ντεβέλοπερ και οι τεράστιες εκτάσεις γης που συγκέντρωσαν τα τελευταία χρόνια  φαίνεται ότι δεν θα μείνουν καθόλου λεφτά στους καταθέτες της Τράπεζας Κύπρου (Ρώσους κυρίως ) που δέχονται ούτως ή άλλως σημαντικότατη απομείωση των καταθέσεων τους. Ο πρόεδρος πάντως της προσωρινής διοικούσας επιτροπής της Τράπεζας Κύπρου ισχυρίζεται ότι το μέτρο δεν αφορά τις πρώτες κατοικίες και τις μικρές επιχειρήσεις. (αλλά ούτε ο Αβέρωφ ούτε ο Αρχιεπίσκοπος φάνηκαν να άκουσαν αυτό το μέρος των δηλώσεων του).
Εν πάση περιπτώσει προσπερνούμε  αυτό το θέμα για το οποίο δεν είχαμε πρόθεση να ασχοληθούμε σ αυτό το άρθρο παρά μόνο για να κάνουμε δύο τρεις παρατηρήσεις. Η μία είναι ότι παρά την φοβερή προσπάθεια που καταβάλλεται από το κατεστημένο και τα μίντια για να μην συνδέεται η οικονομική κρίση με το Κυπριακό η σημειολογία κάνει ήδη τη δουλειά της όπως μαρτυρά ο τίτλος του κειμένου για την τράπεζα Κύπρου κι όχι για την Κύπρο στον «Πολίτη». Η δεύτερη είναι ότι αν ο Αρχιεπίσκοπος έδειχνε και για το Κυπριακό τόση αντιδιχοτομική  έφεση τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Η Τρίτη είναι προσβλητική για τη δημοκρατία: δεν μπορούμε αδιαμαρτύρητα  να βλέπουμε τον Αρχιεπίσκοπο τόσο συχνά να κάνει προεδρικές ουσιαστικά εμφανίσεις επί παντός επιστητού στην πολιτική ζωή του τόπου. Δίπλα στο πολιτικό Ισλάμ  αναπτύσσεται ένα αντίστοιχο  Χριστιανικό και οι άνθρωποι σιωπούν σε μια εποχή και σε μια περιοχή που η τρέλα του πολέμου παίρνει προβάδισμα. Φυσικά ο αρχιεπίσκοπος λειτουργεί στο συγκεκριμένο ως επιχειρηματίας γης που είναι μια από τις ειδικότητες του και στο κάτω κάτω είναι απλώς μια κοσμική δραστηριότητα αλλά επειδή δεν πρόκειται για κάτι μεμονωμένο αλλά αντίθετα πρόκειται για  ένα ανάμεσα σε πολλά, η ήδη ανάπηρη δημοκρατική λειτουργία του συστήματος πλήττεται αρνητικά.

ΤΟ 2ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗΣ
Αλλά σαράντα παρά ένα έτη μετά και πριν η Ιστορία κλείσει τις εκκρεμότητες, αν χρειαζόμαστε μια νέα οπτική για να εξετάσουμε το παρελθόν ίσως πρέπει να δούμε τα γεγονότα του 74 ως τέλος και όχι ως αρχή του προβλήματος. Έτσι τέλειωσαν όλα, δεν άρχισαν. 
Το απόσπασμα είναι από το σχόλιο της 2ης σελίδας του Πολίτη της Κυριακής. Σαράντα παρά ένα έτη και μετά εκφράζεται στην αγνή του εκδοχή ένα αναμενόμενο ερώτημα. Για την τουρκική πλευρά έως και λίγο μετά το 2000 το Κυπριακό ήταν λυμένο το 74. Για τους πραξικοπηματίες και τη χούντα επίσης το μεγαλύτερο κομμάτι του επιδιωκόμενου (της διπλής ένωσης )  σχεδόν πραγματοποιήθηκε με τον γεωγραφικό εθνικό διαχωρισμό των Κυπρίων και κατά κάποιους με την ένταξη στην Ε.Ε. Αλλά επειδή η διχοτόμηση ήταν η στόχευση των «κακών», δεν σημαίνει ότι και οι καλοί δεν θα αρχίσουν σαράντα χρόνια μετά να διερωτώνται αν το προσωρινό έγινε μόνιμο και αν μάλιστα είναι και προτιμότερο από την αγωνία μιας νέας αλλαγής.  Μπορεί το σαράντα και το τριάντα εννιά να προσφέρονται για στοχαστικά λογοπαίγνια, δυστυχώς ή ευτυχώς μπορεί ο χρόνος αυτός να είναι πολύς  σε βαθμό που να έχει επιφέρει μη αναστρέψιμα γεγονότα, δυστυχώς ή ευτυχώς όμως και πάλι η κατάσταση απέχει πολύ από το να είναι σταθερή. Αντίθετα είναι πολύ σαφές ότι εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή αστάθειας.  Τα σαράντα παρά ένα έτη δεν έχουν καν αναιρέσει την εμπόλεμη κατάσταση. Υπάρχει μια ντε φάκτο κατάσταση η οποία απέχει πολύ από το να γίνει ντε γιούρε.
Επομένως το ερώτημα με καθαρές λέξεις είναι: επιθυμούν οι Κύπριοι λύση διχοτόμησης; Η έστω προτιμούν αυτή τη λύση παρά την ομοσπονδία η οποία εξ άλλου είναι στο τέλος τέλος, τουλάχιστον για  τα σαράντα παρά ένα έτη που λέγαμε σκέτα λόγια. Ποιος άραγε θα προφέρει το ερώτημα από πλευράς κόμματος  ή δημόσιου προσώπου;  Πάντως και το σημειώσαμε επανειλημμένα τις τελευταίες εβδομάδες στα δελτία της 2ης  Ανάγνωσης πληθαίνουν οι πολιτικοί  και στις δύο πλευρές που αναφέρονται στην πιθανότητα αλλαγής της βάσης των συνομιλιών. Φυσικά σε επίπεδο πολιτών οι αντιλήψεις δεν είναι στατικές και εξαρτώνται από το συνολικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται τα πράγματα. Ας θυμηθούμε πόσος κόπος χρειάστηκε για να αναστραφεί το κύμα της επαναπροσέγγισης τα πρώτα χρόνια μετά το 2000 ως το 2004.

39 ΧΡΟΝΙΑ ΓΙΟΡΤΑΣΜΟΙ
Για  την Τουρκία ο πόλεμος του 74 είναι ειρηνευτική επιχείρηση και γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 του Ιούλη με στρατιωτική παρέλαση στα κατεχόμενα στην οποία συμμετέχουν και στρατιωτικά αεροπλάνα και ελικόπτερα  για να κάνουν εμφανή τον άνισο συσχετισμό στρατιωτικής ισχύος. Η απουσία του Ερντογάν είναι ίσως μήνυμα  προς τους Τουρκοκύπριους ότι κρατεί απόσταση από τις αντιπαλότητες που οξύνονται λόγω των εκλογών της 28ης Ιουλίου. Ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης Αταλάι που μίλησε στις εκδηλώσεις επανέλαβε τις τουρκικές θέσεις. Συνοπτικά δηλαδή είπε ότι υπάρχουν δύο λαοί και ότι δεν πρόκειται να γίνει δεκτή λύση στην οποία οι Τουρκοκύπριοι θα ελέγχονται από τους Ελληνοκύπριους. Είπε ότι η Τουρκοκύπριοι έκαναν ότι όφειλαν  το 2004 και ότι η Ευρώπη άφησε ανεκπλήρωτες υποσχέσεις έναντι τους. Η Τουρκία συνεχίζει να ζητά  ένα οδικό χάρτη για τις συνομιλίες και βλέπει κωλυσιεργία στην κυβέρνηση Αναστασιάδη. Το νέο στοιχείο στις τουρκικές θέσεις είναι ότι γίνεται αναφορά στην λύση ως τρόπου ξεπεράσματος της οικονομικής κρίσης.( Ο πρόεδρος της τουρκικής εθνοσυνέλευσης Τσιτσέκ βλέπει μάλιστα την οικονομική κρίση ως θετικό γεγονός γιατί βάζει και τις δύο πλευρές στο ίδιο επίπεδο). Το εφετινό στοιχείο το οποίο επανέλαβαν όλοι οι Τούρκοι πολιτικοί και ο κ Αταλάι βέβαια αφορά στο φυσικό αέριο:

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΕΤΗ
«Αν η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στην μονομερή εκμετάλλευση των πόρων που βρίσκονται στο νότιο μέρος του νησιού και μάλιστα να τις παρουσιάζει ως εγγύηση, τότε μπορεί να έρθει στην ημερήσια διάταξη η διαπραγμάτευση για λύση δύο κρατών, ανέφερε προσθέτοντας ότι με την στήριξη της Τουρκίας οι Τουρκοκύπριοι θα υπερασπιστούν τα δικαιώματα που έχουν πάνω στους φυσικούς πόρους του νησιού και θα πάρουν το μερίδιό τους».
Το απόσπασμα αυτό χρειάζεται δεύτερες αναγνώσεις. Το ότι οι Τουρκοκύπριοι δικαιούνται μέρος των εσόδων από τους υδρογονάνθρακες είναι δεκτό και από την ελληνοκυπριακή πλευρά αλλά μετά την λύση του Κυπριακού. Στα λεγόμενα του κ Αταλάι όμως είναι σαφής η απειλή ότι η Τουρκία θα βοηθήσει τους Τουρκοκύπριους να πάρουν το μερίδιο τους. Εξ άλλου όπως είναι γνωστό η Τουρκία ανακοίνωσε τουρκικές έρευνες για υδρογονάνθρακες μέσα στην Κυπριακή ΑΟΖ  στα οικόπεδα 2 και τρία που είναι κάτω από τη ακτογραμμή Λάρνακας Λεμεσού.
Υπάρχει όμως μια προφανής αντίφαση. Αν τα δύο κράτη στα οποία αναφέρετε ο κ Αταλάι είναι περίπου στο έδαφος όπως περίπου καθορίζεται από την πράσινη γραμμή σημαίνει ότι το μελλοντικό τουρκοκυπριακό κράτος δεν θα έχει ΑΟΖ με αέρια ( σύμφωνα με όσα είναι γνωστά μέχρι στιγμής). Γα πολλούς Ελληνοκύπριους μια διχοτόμηση με τα αέρια όλα στο ελληνοκυπριακό κράτος θα πρέπει να θεωρείται καλό παζάρι. Ειδικά αν επιστραφεί και το Βαρώσι ως ΜΟΕ.
Αν όμως ο κ Αταλάι εννοεί ότι θα πρέπει να έχει και το τουρκοκυπριακό κράτος  ΑΟΖ με αέρια σημαίνει ότι απειλεί  με μετατόπιση της γραμμής έτσι ώστε να πάρουν και οι Τουρκοκύπριοι ένα κομμάτι από τις νότιες ακτές. Εξ ου και οι έρευνες που έχουν ανακοινωθεί από την Τουρκία στα οικόπεδα 2 και 3 που είναι κάτω από τη Λάρνακα. Ουσιαστικά η οριζόντια γραμμή της διχοτόμησης η οποία έχει την γέννηση της ως ιδέα μέσα στη δεκαετία του 50 δεν αντιστοιχεί καθόλου με την νεώτερη γνώση για τους υδρογονάνθρακες. Αλλιώς η απόβαση του 1974 θα γινόταν στο Ζύγι. Αν φανταστούμε υπό τις περιστάσεις ένα νέο σκηνοθετημένο πόλεμο αντίστοιχο με εκείνο του 74 οι Ελληνοκύπριοι θα επιτεθούν και θα νικήσουν στην περιοχή της Μόρφου και θα υποχωρήσουν στην περιοχή της Λάρνακας. 

Ή ΜΗΠΩΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΠΟΛΥΦΕΡΕΙΑΚΗ;
Ο Κ Βενιζέλος στον φιλελεύθερο της Κυριακής είναι πεπεισμένος ότι οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονται για το Κυπριακό αυτό καθ’ εαυτό  αλλά αντίθετα το χρησιμοποιούν για να κερδίσουν στο μεγάλο διακύβευμα  που είναι οι υδρογονάνθρακες . Αν στον αντίποδα θεωρήσουμε ότι για τους Ελληνοκύπριους το μεγάλο διακύβευμα είναι το Κυπριακό η επιστροφή των προσφύγων και όχι τα αέρια ίσως να υπάρχει τρόπος να περάσουμε από την διζωνική στην πολύ - περιφερειακή  ομοσπονδία  έτσι ώστε όλοι οι πρόσφυγες να επιστρέψουν στα σπίτια τους και άρα να επιστρέψουν και οι Τουρκοκύπριοι σε μικρές ομόσπονδες πολιτείες  στο νότο και να πάνε και οι Κερυνιώτες και οι άλλοι πρόσφυγες σε ελληνοκυπριακές μικρές πολιτείες στο Βορρά. Με τις κατάλληλες εγγυήσεις ίσως οι Τουρκοκύπριοι δεχτούν να επιστρέψουν και στις συμφωνίες της Ζυρίχης.
Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι όπως στη δεκαετία του 50 πολλοί θεώρησαν ότι η Ιστορία ήλθε σε σύγκρουση με την Γεωγραφία έτσι και τώρα έχουμε κάτι ανάλογο.
Μια σκέψη που επιβάλλεται να κάνουμε είναι αν οι υδρογονάνθρακες  ήταν αποφασιστικός παράγοντας στις πολιτικές αποφάσεις στα δημοψηφίσματα του 2004. Αν για τους κοινούς θνητούς οι υδρογονάνθρακες ήταν εκτός οριζόντων  το 2004, δεν ήταν ενδεχομένως για τους πολιτικούς ή για όλους τους πολιτικούς. Για παράδειγμα ο Σερντάρ Ντενκτάς ήταν ενήμερος σύμφωνα με πρόσφατη συνέντευξη του. Αν η Τουρκία ενεργούσε το 2004 λαμβάνοντας υπόψη τους υδρογονάνθρακες σημαίνει ότι η αποδοχή της Ομοσπονδίας ως λύσης δεν είχε τόσο σχέση με το πέρασμα από τις κεμαλικές κυβερνήσεις στον Ερτογάν αλλά είναι πιο διακομματική και σταθερή αλλαγή. Το ίδιο ισχύει για τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας.

Όταν η Τράπεζα Κύπρου έδινε δάνεια χωρίς εξασφαλίσεις στις «επιχειρησεις ανάπτυξης γης», μάλλον περίμεναν ότι θα μας τα φορτώσουν και αυτά…



 «Δάνεια δισεκατομμυρίων ευρώ χωρίς επαρκή ανάλυση κινδύνων, με επιφανειακή και ελλιπή μελέτη δεδομένων και χωρίς ολοκληρωμένες εξασφαλίσεις, έδωσε η Τράπεζα Κύπρου σε Κύπρο και Ελλάδα την περίοδο της φούσκας των οικονομιών  των δυο χωρών, αλλά και αργότερα όταν εισήλθαν για καλά στην δίνη της κρίσης. Σήμερα πολλά από τα δάνεια αυτά επιβαρύνονται με επισφαλειες, αρκετά θεωρούνται δύσκολα εισπράξιμα και άλλα έχουν ήδη τοποθετηθεί «σε οριστική καθυστέρηση» [….] Ο δανεισμός των 36 επιχειρήσεων από 309 εκατομμύρια το 2006 έφθασε το 1.8 δις το 2011. Ενώ η χρηματοδότηση και η αποπληρωμή ήταν προβληματική η διοίκηση της Τράπεζας Κύπρου δεν διενεργούσε προβλέψεις  ή ήταν ελάχιστες.
 (Θ. Θειοπούλου, Φιλελεύθερος, 20/7/2013)

Τα δάνεια της Τράπεζας Κύπρου ως βάρος για την οικονομία: ανάμεσα στα συμφέροντα των developers και τα funds
Η είδηση και το θέμα της βδομάδας περιστράφηκε γύρω από την πληροφορία ότι υπήρχε σχέδιο, το οποίο συζητήθηκε και με την τρόικα για  διαχωρισμό της Τράπεζας Κύπρου σε δυο τράπεζες – μια τράπεζα ακινήτων και μια εμπορική. Η συζήτηση για το θέμα συνοδεύτηκε από μια αποκάλυψη και μια έμμεσα συγκαλυμμένη ταξική συζήτηση. Η αποκάλυψη με πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της εφημερίδας Φιλελεύθερος για τα επισφαλή δάνεια των μεγάλων ιδιοκτητών γης για ανάπτυξη [developers]. Η ταξική αντίδραση της συγκεκριμένης ομάδας ήταν άμεση: Αμέσως, αντέδρασε ο αρχιεπίσκοπος, ο πιο μεγάλος μέτοχος της προηγούμενης μορφής της Τράπεζας Κύπρου και ακολούθησε ο ΔΗΣΥ – τα υπόλοιπα κόμματα εξέφρασαν ενδοιασμούς, που είχαν να κάνουν με το πώς θα επηρέαζε τους μικροϊδιοκτήτες και το πώς θα εσυζητείτο το θέμα. Η κυβέρνηση φάνηκε διχασμένη – ενώ ο ΔΗΣΥ στηρίζει τους μεγαλοϊδιοκτήτες, η κυβέρνηση ήταν πιο επιφυλακτική σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο του Πολίτη στις 23/7, όπου αναγνώριζε ότι οι «ντεβέλοπερς» μπλόκαραν προσωρινά το σχέδιο, αλλά, σύμφωνα με την εφημερίδα, ο κ. Αναστασιάδης απλώς στήριξε την αναβολή απόφασης μέχρι να εγκριθεί συμβούλιο από τους νέους μετόχους. Διότι από την άλλη, υπάρχουν σαφώς και συμφέροντα, που θεωρούν σωστή την απόφαση ή όπως το κωδικοποίησε η Καθημερινή «Επενδυτικό φλερτ για την Τράπεζα Κύπρου». Κάποιοι, προφανώς, θέλουν να πάρουν την θέση των τοπικών developers.

Οι develors μπορεί να φορούν τώρα το μανδύα της υπεράσπισης των κοινών θνητών, ή ίσως και της τοπικής αγοράς, αλλά είναι η δική τους φούσκα που απειλεί να παρασύρει και τους υπόλοιπους - έχοντας συσσωρεύσει γη και ακίνητα, τα οποία τώρα δεν μπορούν να πληρώσουν, δημιουργούν ουσιαστικά με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια τους μια τεράστια τρυπά επισφαλειων στην τράπεζα. Για αυτό άλλωστε και το μεταβατικό συμβούλιο εστίασε ουσιαστικά σε αυτά τα είδη υποθηκών. Η προσπάθεια να ταυτιστεί η τράπεζα ακινήτων με την εκποίηση περιουσιών είναι εν μέρει παραπλανητική – η εκποίηση θα γίνει, αν δεν απαλλαγεί κάπως η τράπεζα από τον όγκο των επισφαλειων των developers που, αφού πρωτοστάτησαν στην φούσκα των ακινήτων πριν το 2008, ζητούν τώρα να τους ενισχύσει το κράτος – και θέλουν βασικά να φορτώσουν το πρόβλημά τους στους υπόλοιπους. Το ότι η κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην επιρροή αυτής της ομάδας - που συμπεριλαμβάνει και τον υπουργό εσωτερικών, αλλά και άλλους της ηγετικής ομάδας του ΔΗΣΥ - φαίνεται και από το πρόσφατο παραπάνω των κτηματομεσιτών – ουσιαστικά, η κυβέρνηση πριμοδοτεί την αγορά μόνο από developers όσον αφορά στους ξένους:
«Η αγορά ακινήτων έχει επηρεαστεί σοβαρά από τον πρόσφατο κανονισμό του υπουργείου εσωτερικών σύμφωνα με τον οποίο είναι υποχρεωμένοι οι αγοραστές από τρίτες χώρες να αποκτούν ακίνητο που πωλείται για πρώτη φορά κι αυτό όχι από ιδιώτες, αλλά από επιχειρηματίες ανάπτυξης γης» Σ. Κουρουκλίδης, αντιπρόεδρος Παγκύπριου Συνδέσμου Κτηματομεσιτών [Καθημερινή, σελ. 12, Οικονομική Κ.]

Η αποκάλυψη: Το πρόβλημα των δανείων σε επιχειρηματίες ακινήτων και ανάπτυξης γης ως η συνέχεια της φούσκας των ακινήτων – που ακολούθησε το χρηματιστήριο
Το ότι τα μπόνους των τραπεζιτών συνέχισαν χωρίς μείωση, ακόμα και όταν η κυπριακή οικονομία βρέθηκε υπό πίεση ήταν κάτι που ομολογήθηκε πριν δύο βδομάδες στις καταθέσεις αξιωματούχων της τράπεζας. Το ότι, όμως, η Τράπεζα Κύπρου συνέχιζε μια πολιτική επέκτασης και δανείων στη «βιομηχανία ανάπτυξης γης» σε μια περίοδο, που το κλίμα στην Ευρώπη ήταν ήδη δύσκολο και αναμενόταν να αρχίσουν απαιτήσεις για απόδειξη της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών, είναι κάτι που μέχρι τώρα συγκαλύφθηκε έντεχνα σε σχέση με την Τράπεζα Κύπρου. Εν μέρει, διότι τα σκάνδαλα στη Λαϊκή ήταν κραυγαλέα, εν μέρει και διότι η εκεί παρουσία του Βγενόπουλου έδινε ένα εύκολο στόχο. Από την άλλη, οι μεγαλομέτοχοι της Τράπεζας Κύπρου είχαν μεγάλα συμφέροντα και έτσι εμπόδιζαν, είτε τη δημοσιοποίηση, είτε τη διερεύνηση των σκανδάλων στο εσωτερικό της τράπεζας. Το ότι λ.χ. γίνονται τόσες καταθέσεις αξιωματούχων της τράπεζας και δεν τίθενται απλές ερωτήσεις, όπως πόσα δάνεια δίνονταν σε μέλη του ΔΣ είναι εκφραστικό. Όπως και το ότι δεν γίνεται καμιά συζήτηση ή ερώτηση γιατί απορρίφθηκε η πρόταση του Ριμπολόβλεφ τον Σεπτέμβριο του 2011 για επένδυση 800 εκατομμυρίων στην τράπεζα.

Το Σάββατο 20/7, ο Φιλελεύθερος μετά από καιρό είχε ένα όντως αποκαλυπτικό άρθρο της κ. Θ. Θειοπούλου - από τις λίγες δημοσιογράφους που κατέγραψε τουλάχιστον την κατάσταση των τραπεζών όταν άλλοι σιωπούσαν - για τα δάνεια της τράπεζας Κύπρου. Το πρωτοσέλιδο κείμενο αναφέρεται σε 36 εταιρείες, που πήραν δάνεια και παρά το ότι από το 2006 μέχρι το 2011, η οικονομία πέρασε - όπως σωστά αναφέρεται - από τη φούσκα - των ακινήτων - στην επίδραση της εισαγόμενης παγκόσμιας κρίσης, τα δάνεια αυξάνονταν, αναδιαρθρώνονταν και συνέχιζαν χωρίς - όπως αναφέρει ο εσωτερικός ελεγκτής της τράπεζας - να υπάρχουν ικανοποιητικές εξασφαλίσεις. Το δημοσίευμα, βέβαια, μπορεί να διέρρευσε ακριβώς μέσα στα πλαίσια των συζητήσεων για τα προβλήματα των μη-εξυπηρετούμενων δανείων, αλλά πρόσφερε ένα ιστορικό πλαίσιο για να κατανοηθεί το πρόβλημα της Τράπεζας Κύπρου εξελικτικά. Συχνά λ.χ. η αύξηση του ποσού των δανείων από το 2006, ήταν πολλαπλάσια του ποσού του 2006 – δείχνοντας ουσιαστικά πως χρησιμοποιούσε η τράπεζα τη ρευστότητα, που είχε και την οποία είχε αποκτήσει και με πιέσεις το 2009: ενώ αρνείτο να παραχώσει χαμηλότοκα δάνεια σε μεσαίες επιχειρήσεις, προχωρούσε σε μαζικά δάνεια σε μεγαλοεπιχειρηματίες – και σε Κύπρο και σε Ελλάδα. Η αύξηση των δανείων από το 2006 μέχρι το 2011 ήταν εντυπωσιακή, όπως φαίνεται και από τον πίνακα πιο κάτω όπου κωδικοποιήθηκαν τα στοιχεία που ανέφερε το κείμενο του Φιλελεύθερου: στις πρώτες τέσσερις περιπτώσεις η αύξηση είναι γύρω στις 6-8 φορές το ποσό του 2006 – ενώ στις περιπτώσεις 5, 6 και 7 η αύξηση φαίνεται να αγγίζει ή να ξεπερνά το 20πλασιο ποσό. Ακολουθούν πιο ήπιες συγκριτικά περιπτώσεις είτε διατήρησης του ίδιου ποσού, είτε διπλασιασμού ή τριπλασιασμού, αλλά σε χαμηλά επίπεδα.
Στην τρίτη στήλη φαίνονται οι ανησυχίες του ελεγκτή της τράπεζας για τις εξασφαλίσεις – και τον κίνδυνο να μην έχει η τράπεζα τρόπο ανάκτησης των κεφαλαίων της. Αυτή η αλόγιστη επέκταση ήταν, ουσιαστικά, το υπόστρωμα της κατάρρευσης της τράπεζας – διότι τα ομόλογα ήταν το πιο εξόφθαλμο πρόβλημα. Πίσω από αυτό υπήρχε η φούσκα των ακινήτων, που στήθηκε πριν το 2008 και την οποία συντηρούσαν οι developers και οι ξενοδόχοι.

Τα ποσά που αναφέρονται είναι αξιοσημείωτα γιατί δείχνουν και την πρακτική της τράπεζας να συνεχίζει να δίνει δάνεια με την ελπίδα της τελικής πληρωμής ή κάποιου διακανονισμού. Οπότε, οι ό,ποιες συγκρίσεις αναγκαστικά θα πρέπει να γίνουν και σε αυτό το πλαίσιο.  Είναι ενδιαφέρον, επίσης, ότι αναφέρεται και μια περίπτωση «σχέσης» επιχειρηματία με μέλος του ΔΣ, ενώ όπως αποκαλυφθηκε τελικα ότι η περιπτωση 3, Aristo developers, αφορα την εταιρεια στην οποια εμπλεκεται και ο πρωην Προεδρος της Τραπεζας. Στην ερευνητικη της Τεταρτης 23/7 δοθηκαν τελικα σχετικα στοιχεια. Εν μέρει τα στοιχεία δείχνουν και κακή εκτίμηση της οικονομικής κατάστασης - και αποκαλυπτικό για τους τραπεζίτες, που κατά τα άλλα ήθελαν μέτρα λιτότητας από την υπόλοιπη κοινωνία - αλλά και μια σαφή τάση κερδοσκοπίας, που μάλλον, δείχνει και την τοπική εκδοχή της νοοτροπίας των Ιρλανδών τραπεζιτών, ότι θα τους ξελάσπωνε το Δημόσιο.

Ο πιο κατω πινακας δημιουρηγθηκε με βαση τις αναφορες του δημοσιευματος το Σαββατο και συμπληρωθηκε με βαση τα τεκμηρια που αναφερθηκαν στην επιτροπη την Τεταρτη 23/7  από τον κ. Η. Ηρακλεους υπευθυνο «υπηρεσιας πιστωτικου κινδυνου στην τραπεζα. http://www.philenews.com/el-gr/top-stories/885/155147/sto-mikroskopio-ta-daneia-kai-oi-diagrafes-tous-apo-tin-tr-kyprou

Εταιρεία:
Υπόλοιπο 2006    
υπόλοιπο 2011
Προβλέψεις ή σχόλια εσωτερικού ελέγχου για αποπληρωμή ή λόγους επέκτασης
1. Κατασκευαστική εταιρεία:
Δ. Μιχαηλ
    1.47 εκατ             
10.50 εκατ.
Προβλέψεις: 1.56
2.  Κατασκευαστική εταιρεία  
Aristo developers

24.54 εκατ.      
198. 58 έκατ
Δεν λήφθηκαν πρόβλεψες

 3. Group εταιρειών
Ακίνητα, ξενοδοχεία
«Ανδρεα Δρακου»

16.96 εκατ.
114 εκατ.
Χορηγήσεις προβληματικές για 10 χρόνια. Τα δάνεια με αναχρηματοδοτήσεις και παρατάσεις
4. Επιχείρηση - συγκρότημα
9.8 εκατ.
63.54 εκατ.
Το συγκρότημα δεν έχει ικανότητα αποπληρωμής. Η τράπεζα όμως συνέχισε την χρηματοδότηση για κάλυψη ρευστοτικων αναγκών.
5. Κατασκευαστική εταιρεία: Χασαπης developers
5.6 εκατ.
130.7 εκατομ.
Προβλέψεις: 44.58 εκατ. Ικανότητα αποπληρωμής «βασίστηκε σε ατεκμηρίωτες και αισιόδοξες προβλέψεις». Υπάρχει δάνειο και για χρηματοδότηση Golf χωρίς να έχει εμπειρία η εταιρεία Πρόσθετα 27 εκατ. για αγορά γης.
6. «Εταιρεία»
SZ Eliades
1.8 εκατομ.
38.93 εκατομ.
Παραχώρηση δανείων χωρίς διασφάλιση ικανότητας αποπληρωμής
7. «Εταιρεία»
Quality Group
2.83 εκατ.
 73.59 εκατ.
 Πρόβλεψη: 27.85 εκατ. αποπληρωμή αμφίβολη. Έχουν γίνει «ομαλοποιήσεις λογαριασμών»
8. Γνωστος ομιλος τουριστικου κλαδου. Louis
31 εκατ.
114.41
Ατεκμηριωτες και πολύ αισιοδοξες προβλεψεις
9. Κατασκευαστική εταιρεία: Μ. Νεοφυτου
 5 εκατ.
  14.85 εκατομ.
«η τράπεζα παρασύρθηκε από κλίμα οικονομικής ευφορίας»
10. Μεγάλος όμιλος
Συγκροτημα SFS που ασχολειται με χρηματιστηριακα
48.87 εκατομ.
80.68 εκατομ.
«Δανειοδότηση αδικαιολόγητη.. δεν προσκομίστηκαν ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις»
11. Εταιρεία γνωστό όνομα στην αγορά» Prime Tel
 33.5 εκατομ.
  35.74 εκατ.
Απουσία «εμπράγματων εξασφαλίσεων»
12. Συγκροτημα Σταμπουλη, Πρωταρας

7.03 εκατ.
4.49 εκατ.
δοθηκε δανειο για εξοφληση αλλης τραπεζας. Δημιουργουνται «εκκρεμοτητες» παρα τις ομαλοποιησεις.
13 Δάνειο σε επιχειρηματία με «σχέση» με πρώην αξιωματούχο της τράπεζας

 13.09 εκατ.
Ικανότητα αποπληρωμής  μη επαρκής και κίνδυνος πτώσης αξίας υποθηκευμένων ακινήτων
14. Εταιρεια Χατζηγιαννης στον Πρωταρα

31 εκατ.
Δεν υπαρχουν προβλεψεις. Η τραπεζα προσπαθησε να αποσπασει την επιχειρηση από ανταγωνιστες χωρις να τεκμηριωνεται η ικανοτητα αποπληρωμης εστω και των τοκων
15. «Γνωστή» Εταιρεία Δεν δοθηκαν στοιχεια στην ερευνητικη

51.02 εκατόν
Δεν έγιναν προβλέψεις. Έγιναν αναδιαρθρώσεις.
16. Εταιρεία…
Και για αυτην δεν δοθηκαν στοιχεια

15.1 εκατομ.
Το δάνειο δόθηκε παρά τα σημάδια της κρίσης και τώρα ο δανεισμός αναδιαρθρώθηκε με καταβολή μόνο των τόκων
15. Εταιρεία..

17.64 εκατομ.
Το δάνειο δόθηκε για να αποσπάσει η τράπεζα «μερίδιο αγοράς χορηγήσεων» από ανταγωνισμό. Ικανότητα αποπληρωμής δεν είναι επαρκής.