10 Ιουλ 2017

Πως εξαφανίζεται η Ιστορία: το μίνι πραξικόπημα του κατεστημένου τον Ιούλιο του 1947: ο «παράδοξος θάνατος» του Λεόντιου μερικές εβδομάδες μετα την εκλογή του σαν αρχιεπίσκοπου, το διεθνές κλίμα, και πραξικοπηματική κίνηση της μητρόπολης Κερύνειας που ακύρωσε τις μητροπολιτικές εκλογές, άρχισε να κανει εκκαθαρίσεις στους εκκλησιαστικούς εκλογικούς καταλόγους - και το 1948 επέκτεινε τις εκκαθαρίσεις και στην παιδεία και τον αθλητισμό/ποδόσφαιρο [ όταν η νεύρωση συναντά την πολιτική; Ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης στα παρασκήνια]



Το ιστορικό πλαίσιο και εξελίξεις μετα τον θάνατο του αρχιεπίσκοπου Λεόντιου [του υποψήφιου της αριστεράς] στις 26 Ιουλίου – καταγραφή στην αριστερή Δημόσια Σφαίρα, 3 Αυγούστου: οι αριστεροί κατηγορούν τους δεξιούς για ασέβεια στην μνήμη του Λεόντιου, φημολογείται συνομωσία για να επιβληθεί «ημέτερος» του κατεστημένου αρχιεπίσκοπος με ξένη στήριξη, ενώ στην Ελλάδα ο ανταρτοπόλεμος γίνεται πια «κανονικός»/ολοκληρωτικός πόλεμος. Και διεθνώς αρχίζει η συζήτηση για το τέλος της Αποικιοκρατίας – από την Ασία.
Η έννοια του factoid στην ιστοριογραφία είναι ανάλογη των fake news στην δημοσιογραφία. Την έννοια την εισήγαγε ο Γερμανός ιστορικός Maier και μάλιστα σε σχέση με την αρχαία Κύπρο. Στο σχετικό του κείμενο, για τον Ευαγόρα της αρχαιότητας, καταγράφει την θεώρηση ότι κάπου ο Ευαγόρας ήταν αρχαίος προλαλησας του αιτήματος της ένωσης, το θεωρεί εντελώς λανθασμένο με βάση τα τεκμήρια, και εστίασε στο πως μπορεί να εμφανιστεί μια τέτοια παραπλάνηση όταν τα τεκμήρια είναι σαφή. Ονόμασε λοιπόν factoid [γεγονίδιο] κάτι που ξεκινά σαν είδος ατεκμηρίωτης διακήρυξης, και μετα με την επανάληψη, και χωρίς έρευνα, αποκτά το στάτους του…γεγονότος.
Η κυπριακή ιστορία είναι γεμάτη από factoids – ακριβώς Γιατί στη πρώτη νεωτερική της εκδοχή, κατασκευάστηκε για να δικαιολογήσει τα αιτήματα των Αθηνών και της Άγκυρας για έλεγχο στο νησί, ενώ οι μετέπειτα αλλαγές συναντούν συχνά τις έντονες αντιδράσεις του τοπικού κατεστημένου – το ποιο σε ένα μεγάλο βαθμό ανασυγκροτήθηκε την περίοδο του 1948 με τις εκκαθαρίσεις αντιφρονούντων και το κλίμα απειλών [βίας τότε, υστεριών μετα το 1990]. Αλλωστε ο ίδιος ο Maier[1] δέχτηκε μια ανάλογη υστερική επίθεση, σαν μέλος της ομάδας που εργάστηκε για την ίδρυση/δημιουργία του Πανεπιστημίου. Ήταν τότε που τόσοι πολλοί από το τοπικό κατεστημένο της δεξιάς, δεν ήθελαν πανεπιστήμιο Γιατί θα …αφελλήνιζε..
Ένα κλασικό και ενδιαφέρον δείγμα factoid είναι ένα αναπαραγόμενο απόκρυψη/παραπλάνηση/ψέμα από την ζωή του Μακάριου – το οποίο όταν διερευνηθεί αποκαλύπτεσαι νευραλγικό για την ίδια την λογοκρισία και τις ιστορικές της καταβολές. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές για τον Μακάριο [κυπριακή εγκυκλοπαίδεια, Μυρτιωτης,[2] Τζωρτζής,[3]] ο νεαρός φοιτητής της θεολογίας στην Βοστώνη, εκλεγηκε για πρώτη φορά μητροπολίτης το 1948. Αυτό όμως είναι φαίνεται να είναι ένα ψέμα – και επισυνάπτουμε πιο κάτω και σχετικά δημοσιεύματα – ο Μακαριος εκλεγηκε μητροπολίτης Πάφου τον Ιούλιο του 1947 [11 μήνες πριν την εκλογή του στην μητρόπολη Πάφου το 1948]. Το ψέμα/παραπλάνηση μπορεί να φαντάζει ένα αθώο ζήτημα λάθους που αναπαράγεται σαν factoid – εκτός από το παράδοξο ότι ο Μακαριος εκλεγηκε 2 φορές μητροπολίτης σε 11 μήνες. Γιατί; Διότι ενώ κέρδισε θριαμβευτικά στην Πάφο, οι εκλογές ακυρώθηκαν μετα από μια σειρά τραγικών [και αναπόφευκτα, με βάση τα δεδομένα της εποχής, ύποπτων] γεγονότων. Ο Μακαριος είχε εκλεγεί [για να ακριβολογούμε – εκλεγηκαν αντιπρόσωποι στο ονομα του] αρχικά Μητροπολίτης Πάφου με την στήριξη της αριστεράς και την κεντροαριστεράς- του «Λεοντιακου Μετώπου» όπως ονομάζονταν τότε η συμμαχία για εκλογή του αρχιεπίσκοπου Λεόντιου.
 Ο Λεόντιος, όμως, πέθανε μερικές εβδομάδες μετα την εκλογή του – και τότε η ακροδεξιά μητρόπολη της Κερύνειας ανέλαβε την ηγεσία της Εκκλησίας και ξεκίνησε ένα είδος πραξικοπήματος που θυμίζει τις πρακτικές της 15η Ιουλίου 1974. Και οι προεκτάσεις εκείνου του πραξικοπήματος στον βασικό θεσμό των ελληνοκυπρίων, θα είχε μετα δραματικές επιπτώσεις καθώς οι εκκαθαρίσεις αντιφρονούντων [αριστερών τότε] επεκτάθηκαν το 1948 από την παιδεία στον αθλητισμό. Ουσιαστικά η αποφυγή των γεγονότων του Ιουλίου του 1947 [ο «παράξενος» θάνατος του Λεόντιου και οι πρακτικές της ακροδεξιάς με φόντο τον ελληνικό εμφύλιο που ξεκινούσε εκείνες τις μέρες σαν ολοκληρωτικός πόλεμος, συγκαλύπτει μια σκοτεινή στιγμή των ελληνοκυπριακών θεσμών.
Τα γεγονότα
To 1947 διεξαχθήκαν δυο εκλογικές αναμετρήσεις στην Κύπρο. Η πρώτη ήταν για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο [24 Απριλίου 1947] και η δεύτερη αναμέτρηση για την ανάδειξη μητροπολιτών για τις μητροπόλεις Κιτίου και Πάφου. Οι εκλογές ήταν μέρος της υποχώρησης των βρετανών από την επιβολή του αυταρχικού καθεστώτων διορισμών που απαγόρευε γενικά και τις εκκλησιαστικές εκλογές. Εκείνες οι αρχιεπισκοπικές εκλογές ήταν η πρώτη αναμέτρηση αριστεράς και δεξιάς σε παγκύπριο επίπεδο, στην ελληνοκυπριακή κοινότητα. Ο υποψήφιος της αριστεράς όταν ο τοποτηρητής του επίσκοπος Πάφου Λεόντιος, ο οποίος είχε επιδείξει και μια σαφή αντιαποικιακή στάση, και τάση για συμπαράσταση σε εργατικούς αγώνες [όπως στην απεργία του Μάρτη του 1944] και γενικά είχε την τάση για ενότητα – δηλαδή καλούσε και την αριστερά για διαβούλευση, αντί μόνο την δεξιά όπως ήταν τότε συνηθισμένη η παράταξη που εκπροσωπούσε τότε το κατεστημένο, την άρχουσα τάξη και τους διορισμένους των  αποικιοκρατών. Η ευρύτερη αριστερά τότε απλωνόταν από τους τροτσκιστές στο εργατικό κίνημα, μέχρι την μαζική κομματική αριστερά στο ΑΚΕΛ,  αλλά και στις πολλαπλές οργανώσεις του λαϊκού κινήματος που είχαν ακόμα μια αυτονομία από τον μόλις αναπτυσσόμενο κομματικό μηχανισμό, [4] μέχρι την κεντροαριστερά [ο πιο επιφανής πολιτικός εκπρόσωπος της ήταν ο Ι. Κληρίδης που είχε εκλεγεί και δήμαρχος Λευκωσίας το 1946, και η εφημερίδα που εξέφραζε αυτήν την τάση ήταν ο Ελεύθερος Τύπος του Θ. Παπαδοπούλου].[5] Ο υποψήφιος της δεξιάς ήταν ο Πορφύριος, ο οποίος δεν ήταν κυπριακής καταγωγής – και αυτό έδωσε την ευκαιρία να αναδυθεί μια τοπική/τοπικιστική/κυπροκεντρική διάσταση στη διαμάχη, καθώς το σύνθημα της αριστεράς ήταν «παπούτσι που τον τόπο σου».. H δεξιά δεν υπέβαλε την υποψηφιότητα του ακροδεξιού μητροπολίτη Κερύνειας Μακάριου ΙΙ, διότι ήξερε ότι θα έχανε. Και έτσι προτίμησε  να ακολουθήσει  μια στρατηγική εκβιασμού του Λεόντιου να μην υποβάλει επίσης υποψηφιότητα. Για να διοριστεί [από τα πατριαρχεία] κάποιος δικός της. Ο εκβιασμός είχε την ακόλουθη μορφή: ο Κερύνειας επικαλείτο δέσμευση και των δυο τότε μητροπολιτών ότι δεν θα υπέβαλλαν υποψηφιότητα [η δέσμευση είχε γίνει λόγω Παλμεροκρατίας].[6] Ο Λεόντιος [και με δεδομένο ότι ήθελε να προωθήσει την ενότητα] ήταν ευαίσθητος στον εκβιασμό..
Η μεγάλη αντιπαράθεση έγινε στη Σύνοδο των αντιπροσώπων στις 20 Ιουνίου 1947. Μπροστά στο διαφαινόμενο αδιέξοδο, η αριστερά εκβίασε  με την σειρά της τη δεξιά ότι αν δεν υποχωρούσε και να πάψει να προβάλει το θέμα της υπόσχεσης, τότε η αριστερά θα υπέβαλε την υποψηφιότητα του εψηφισμενου [όπως έμεινε στην ιστορία] ηγούμενου Μαχαιρά Γρηγόριου. Ο Γρηγόριος ήταν ο κόκκινος ηγούμενος για τη δεξιά. Είχε υποστηρίξει τον διαμοιρασμό εκκλησιαστική γης στους αγρότες, ενώ κατά τη διάρκεια του εμφυλίου στην Ελλάδα, αρά το 1947, είχε στο κελί του την φωτογραφία του Μάρκου Βαφειάδη, του αρχηγού του Δημοκρατικού Στρατού, των ανταρτών στην Ελλάδα.
Ήταν μια δραματική εβδομάδα. Η κυπριακή αριστερά γιόρτασε μια παγκύπρια νίκη σε ένα θεσμό που ήταν ιστορικά εχθρικός προς αυτήν και απέδειξε ταυτόχρονα ότι ήταν ένα πλειοψηφικό κίνημα. Όσον αφορά στους αντιπροσώπους, η νίκη του «Λεοντιακού μετώπου» ήταν συντριπτική – 9 προς 1. Αλλά αυτό, όπως παρατήρησε ο Εζεκίας Παπαϊωάννου στη βιογραφία του, ήταν αποτέλεσμα του πλειοψηφικού συστήματος. Ουσιαστικά, τα πληθυσμιακά ποσοστά την 52% για την αριστερά-Λεόντιο και 48% για τη δεξιά - Πορφύριο.

Αντάν τζι αρκέψαν οι κρυφοί ανεμοι τζαι εφυσούσαν…. τζι άρκεψεν..στα δυτικά να κρυφό συννεφκιάζει…
Όμως, στην Ελλάδα ο εμφύλιος που είχε ξανακινήσει από το 1946, κορυφωνόταν ως αναμέτρηση πια δυο κόσμων. Στις 27 Ιουνίου, μια μόλις εβδομάδα, δηλαδή, μετά την εκλογή του Λεοντίου, στο Στρασβούργο, ο εκπρόσωπος του ΚΚΕ ανακοίνωσε ότι θα δημιουργείτο κυβέρνηση της ελεύθερης Ελλάδας [αυτό που ονομάστηκε μετά κυβέρνηση των βουνών].. Αυτό σήμαινε, πια, ότι οι αντάρτικες ομάδες που λειτουργούσαν μέχρι τότε ως αυτόνομες ομάδες αυτοάμυνας, θα οργανωνόταν στο στρατό της νέας κυβέρνησης τον ΔΣΕ για να αντιπαρατεθούν με τον στρατό της κυβέρνησης των Αθηνών, την οποία οι αριστεροί αποκαλούσαν «μοναρχοφασίστες». Και έτσι, η Ελλάδα γινόταν το δυτικό πεδίο μάχης που θα σφράγιζε τα σύνορα του ψυχρού πολέμου. Στο ανατολικό όριο, την ίδια περίοδο, διεξαγόταν ο κινέζικος εμφύλιος/επανάσταση, ενώ σε λίγο θα γινόταν και ο πόλεμος της Κορέας. Ήδη στην εβδομάδα 20-27 Ιουνίου 1947, οι κυπριακές εφημερίδες είχαν αναφορές σε επισκέψεις Αμερικάνων στρατιωτικών στην Ελλάδα. Θα αναλάμβαναν τις επιχειρήσεις εναντίον του ΔΣΕ…Στην Κύπρο, το κλίμα ήταν ήδη πολωμένο και η επέκταση της αντιπαράθεσης στην Ελλάδα, αλλά και του ψυχρού πολέμου με πεδίο μάχης στην περιοχή, θα όξυνε το κλίμα… Όμως, στις 13 Ιουλίου έγιναν και οι εκλογές για τις μητροπόλεις τις οποίες κέρδισε και πάλι θριαμβευτικά το Λεοντιακό Μέτωπο.
Το πρωτοσέλιδο [το οποίο επισυνάπτεται πιο κάτω] του Ελεύθερου Τύπου την επομένη, 14/7 είναι εκφραστικό. Στον πρωτοσέλιδο τίτλο ανακοινώνονται τα αποτελέσματα, ενώ κάτω δεξιά καταγράφει την πληροφορία για επίθεση των ανταρτών στα Ιωάννινα – οι αντάρτες αναφέρονται ως διεθνής ταξιαρχία κατά το πρότυπο του ισπανικού εμφυλίου, εκφράζοντας ίσως και την ελπίδα της αριστεράς ότι θα είχαν βοήθεια οι αντάρτες από τις χώρες του σοσιαλιστικού/ανατολικού μπλοκ. Όμως, ο Στάλιν, που γενικά δεν ενεθάρρυνε τον εμφύλιο, τήρησε τη συμφωνία με τους δυτικούς και δεν παραβίασε τα σύνορα. Έτσι, η ελληνική αριστερά πολέμησε μόνη της. Και όπως χαρακτηριστικά έγραψε ο Β. Ραφαηλίδης, από την οπτική γωνία της αριστεράς, για τον εμφύλιο: τον πόλεμο τον κερδίζουν αυτοί που έχουν τα όπλα, αν το κέρδιζαν οι ήρωες θα τον κέρδιζε ο Δημοκρατικός Στρατός.



Οι δυο υποψήφιοι του Λεοντιακου Μετώπου ήταν ο Φρίξος Κουμίδης και ο Μακάριος Κυκκώτης, μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Ο Κουμίδης ήταν θεολόγος/ «ιεροκήρυκας» και μη κληρικός, για αυτό στις 18 Ιουλίου χειροτονήθηκε σε διάκονο και μετονομάστηκε σε Φώτιο. Ο Μακάριος ήταν ακόμα φοιτητής. Η Δεξιά προσπάθησε να επιχειρηματολογήσει ότι δεν θα δεχόταν την υποψηφιότητα, αλλά ο ίδιος δεν επιβεβαίωσε την προσπάθεια της.

Ο θάνατος του Λεοντίου: Ένα παράξενος θάνατος που δημιούργησε σαφείς υποψίες [στη συγκυρία και με βάση τα δεδομένα του Ψυχρού Πολέμου] για δολοφονία
Ξαφνικά, όμως, ήρθε παράδοξα ο ψυχρός και ο θερμός ελληνικός πόλεμος στην Κύπρο. Ξαφνικά, στις 17-18 [το 24ωρο χειροτονίας του Φώτιου], ο αρχιεπίσκοπος Λεόντιος αρρώστησε και σε μια εβδομάδα, στις 26 Ιουλίου, πέθανε. Μια αδιαθεσία εξελίχθηκε σε εξάνθημα και παρά τις προσπάθειες των γιατρών να τεκμηριώσουν την πραγματική αιτία, το θέμα έμεινε ασαφές. Ένας υγιέστατος άνθρωπος, ξαφνικά σε μια εβδομάδα κατέρρευσε χωρίς ξεκάθαρη αιτία.

Κοιτάζοντας το γεωπολιτικό και εσωτερικό πολιτικό πλαίσιο [τον εμφύλιο στην Ελλάδα, αλλά και το μένος της τοπικής δεξιάς που έβλεπε να χάνει τον έλεγχο της Εκκλησίας – του βασικού βαθέως κράτους του τοπικού ελληνοκυπριακού κατεστημένου] οι υποψίες από την αριστερά στράφηκαν στην εκδοχή της δηλητηρίασης. Σε αυτό συνηγορούσε και το γεγονός ότι ο Λεόντιος απέφευγε να μένει στην αρχιεπισκοπή, καθώς δεν ήταν αγαπητός στο βαθέως κατεστημένο. Αλλά με την εκλογή έμενε εκεί αναγκαστικά. Ο Ε. Παπαϊωάννου κατέγραψε με σαφήνεια την υποψία της δηλητηρίασης, στρέφοντας όμως την υποψία προς τους βρετανούς:
 «…ο Λεόντιος πέθανε από εξανθηματικό τύφο, όπως είπαν οι γιατροί του. Υπάρχουν ωστόσο ισχυρές υποψίες ότι ο θάνατος του Λεοντίου δεν ήταν φυσικός. Ότι οι βρετανοί αποικιστές που τον μισούσαν θανάσιμα βρήκαν τρόπο να του προξενήσουν τον εξανθηματικό τύφο.» Ο Φ. Ιωάννου, ο οποίος ήταν γ.γ. του ΑΚΕΛ τότε παραθέτει τις εκθέσεις των γιατρών που μάλλον φαίνεται να αναζητούσαν την πηγή της ασθένειας, παρά να ήταν σίγουροι – την ημέρα πριν τον θάνατο του, εύχονταν μάλιστα να ήταν εξανθηματικός τύφος για να μπορεί να έχει κάποιες ελπίδες αν άντεχε ο οργανισμός του..[7]

Σαν έτοιμοι από καιρό: το πραξικόπημα της ακροδεξιάς στην Εκκλησία μετά τον θάνατο του Λεοντίου: διαγραφή αριστερών από εκκλησιαστικούς καταλόγους, αποκλεισμοί, εκβιασμοί, και διώξεις…
Αν δεν ακολουθούσαν όσα ακολουθήσαν θα μπορούσε να αποδώσει κάνεις το θάνατο σε μοιραία στιγμή. Αλλά ακριβώς, όταν «έφυγε» ο Λεόντιος, η δεξιά με πρωτοβουλία της ακροδεξιάς της μητρόπολης Κερύνειας ανέλαβαν ένα έργο εκκαθαρίσεων, το οποίο έμοιαζε με το σκηνικό στην Ελλάδα και το οποίο προετοίμασε και την γενικά επίθεση εκκαθάρισης αριστερών από το ελληνοκυπριακό βαθέως κράτος το 1948. Την άνοιξη του 1948, η επίθεση απλώθηκε από την εκκλησία στη δημόσια ζωή – έτσι άρχισαν να κυκλοφορούν λίστες υπογραφών με στόχο τον εκβιασμό σε σιωπή ή εκκαθάριση αριστερών από τα αθλητικά σωματεία, αλλά και από την εκπαίδευση.


Η πρώτη εκκαθάριση έγινε, όμως, στην Εκκλησία: αμέσως μετά το θάνατο του Λεόντιου, η μητρόπολη Κερύνειας στο ρόλο του τοποτηρητή εξαπέλυσε επίθεση εκκαθαρίσεων αριστερών από τους εκκλησιαστικούς καταλόγους, έτσι ώστε να εξασφαλίσει πλειοψηφία στις ειδικούς αντιπροσώπους. Όπως καταγράφει ο Παπαϊωάννου η δεξιά κατάφερε «με κάποια νοθεία να εξασφαλίσει μικρή πλειοψηφία» υπέρ του υποψήφιου της.[8] Η αριστερά είχε εισηγηθεί τον Δέρκων, τον επικεφαλής της Συνόδου, ο οποίος ήταν αμερόληπτος στην όλη διαδικασία εκλογής του Λεόντιου.
Παράλληλα με τις εκκαθαρίσεις, η ακροδεξιά αναστήλωσε πλήρως την εκκλησία σαν συντηρητικό πια και ιδεολογικό θεσμό. Και έτσι με τον ύποπτο θάνατο του Λεόντιου, ήρθε και το μίνι πραξικόπημα: ακυρωθήκαν οι δύο μητροπολιτικές εκλογές στις οποίες είχε χάσει η δεξιά.
«Ο Λεόντιος αποθνήσκει, ο Μακαριος ο από Κερύνειας [μονός Κύπριος ενθρονισμένος Μητροπολίτης] αναλαμβάνει την Τοποτηρητεία του Θρόνου, προκηρύσσοντας νέες αρχιεπισκοπικές εκλογές, ακυρουνται οι Μητροπολιτικές…[..]..Ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης, πολυμήχανος Γραμματεύς [του Μητροπολίτη Κερύνειας] έχει εγκαταστήσει την έδρα του στα κελία της Αρχιεπισκοπής, οποθεν αποφασίζει να δράσει! Οι διαμερισματικες εκλογές ακυρουνται η μια κατόπιν της άλλης. Οι εκλογικοί κατάλογοι [που έμειναν εκείνοι του Λεόντιου] αναπροσαρμόζονται. Πλιατσικολόγημα νοθείας. Μαζική διαγραφή ψηφοφόρων της Παρατάξεως Εθνικής Συνεργασίας [της αριστερας-κεντρο-αριστερας]. Εξίσου μαζική εγγραφή ανυπάρκτων – των περισσοτέρων αποθανόντων – ψηφοφόρων. Γίνονται καταμετρήσεις και νέες καταμετρήσεις. Και με καταλόγους προδιαταγμένου αποτελέσματος διατάσσεται η διενέργεια νέων εκλογών σε χωρία η κωμοπόλεις «κλειδιά» Ούτε ενστάσεις γίνονται δεκτές, ούτε διαμαρτυρίες. Χωρίς υπερβολή. Φασιστικός ετσιθελισμός.»
[Φιφης Ιωαννου.1976/2005. Έτσι άρχισε το κυπριακό. Αθήνα: Φιλίστωρ. Σελ. 249
Ξαναέγιναν μητροπολιτικές εκλογές τον Απρίλιο του 1948.[9] Η δεξιά δέχτηκε να υποβληθεί κοινός υποψήφιος των δυο παρατάξεων στη μητρόπολη Κιτίου – και αυτός ήταν ο Μακάριος, ο οποίος είχε εκλεγεί ήδη μητροπολίτης Πάφου, αλλά αποφασίστηκε να μετακινηθεί στην μητρόπολη Κιτίου.[10]
Προφανώς, τα γεγονότα του Ιούλη του 1948 είχαν καθοριστική επίδραση ακόμα και αν κάποιος υποθέσει ότι τυχαία ξαφνικά εμφανίστηκε η ασθένεια  του Λεοντίου. Άμα σκεφτεί, όμως, κανείς τους πολέμους που κάνουν οι μυστικές υπηρεσίες με διάφορα είδη δολοφονίας –στην περίπτωση του Φιντελ Κάστρο έγιναν εκατοντάδες απόπειρες δολοφονίας με «αόρατα» μέσα δηλητηρίασης κοκ- είναι κάπως δύσκολο να σκεφτεί ότι σε εκείνη την συγκυρία θα αφηνόταν η αριστερά να έχει φιλικό αρχιεπίσκοπο και μάλιστα πλειοψηφία καις την Ιερά Σύνοδο. Όμως, όχι μόνο δεν έχουν διερευνηθεί [ και συζητηθεί] αυτά τα τόσο νευραλγικά  γεγονότα, αλλά ουσιαστικά λογοκρίνεται [η εμφανίζεται παραπλανητική] και η αναφορά σε αυτά. Και ο λόγος Ισως να έχει να κανει και με το γεγονός ότι στα γεγονότα του Ιουλίου του 1947 βρίσκεται η αρχή ενός είδους πραξικοπήματος στους ελληνοκυπριακούς θεσμούς που θα οδηγήσει στην κυριαρχία ενός βαθέως κράτους, σιγουρά μέχρι το 74 [με ενίσχυση απειλών βίας από τους μασκοφόρους της ΕΟΚΑ και ΕΟΚΑ β μετά], αλλά και όσον αφορά τα δίκτυα εξουσίας σε θεσμούς μέχρι και σήμερα.

Η λογοκρισία των ιστορικών γεγονότων: η σιωπή γύρω από τον Ιούλιο του 1947 και τις προεκτάσεις του
Ιστοριογραφικά, η λογοκρισία εμφανίζεται στην κωμική απουσία αναφοράς του γεγονότος ότι ο Μακάριος προσκλήθηκε στην Κύπρο από την αριστερά αρχικά. Αντίθετα, όπως είδαμε στην αρχή, η κυρίαρχη βιβλιογραφία αναφέρεται μόνο στην εκλογή του Μακάριου το 1948 – λογοκρίνοντας τις εκλογές του 47. Αυτό έχει και αποτελέσματα λανθασμένης κατανόησης ή προβολής γεγονότων αλλα και λανθασμένα εμπειρικά καταγραφή των γεγονότων. Η θέση λ.χ. ότι ο Μακάριος αρχικά εκπροσωπούσε την ακροδεξιά είναι λάθος – και βασίζεται και σε αυτήν την λογοκρισία. Όπως και η προσπάθεια προβολής σχέσεων με τον Γρίβα πριν το 1950 τουλάχιστον – αν σε αυτές τις αναζητήσεις σχέσεων του Μακάριου με άλλους κυπρίους στην Αθήνα όταν ζούσε εκεί κατά την διάρκεια της κατοχής, αντιπαρατεθεί το γεγονός ότι ήταν ο υποψήφιος της αριστεράς/κεντροαριστεράς στις μητροπολιτικές του 1947, τότε σαφώς η εικόνα θα ήταν και πιο τεκμηριωμένη και πιο ολοκληρωμένη. Αν δει κανείς το όλο σκηνικό από του 1947, τότε εμφανώς ο Μακάριος σαν ένα μορφωμένος[11] νέος κληρικός προβάλλεται από την αριστερά σαν μετριοπαθής [που σημαίνει και μορφωμένος για την αριστερά, αλλά και μη-αντικομουνιστής]. Οπότε ο Μακάριος, όταν τελικά εκλέγεται στο νέο κλίμα του 1948 κρατά σαφώς αποστάσεις από την αριστερά, αφού ανήκει πια στο άλλο στρατόπεδο, αλλά ο λόγος του, λ.χ. του Οκτώβρη του 1948 στο δεξιό συλλαλητήριο για την ένωση είναι κατά κύριο λόγο αντι-βρετανικός, παρά αντικομουνιστικός. Σε αυτό το πλαίσιο, η δική του πρωτοβουλία να γίνει συλλογή υπογραφών στην οποία θα συμμετείχαν και οι αριστεροί μαζί με τους δεξιούς που ελέγχαν την εκκλησία, ήταν και μια κίνηση ανοίγματος στην αριστερά. Δικαιώνοντας, αν μη τί άλλο, και την αρχική επιλογή. Σε αυτό το πλαίσιο και οι μετέπειτα κινήσεις του [η διακήρυξη της Φανερωμένης για στροφή «σε ανατολή και δύση»,[12] η κριτική των επιθέσεων των μασκοφόρων της ΕΟΚΑ εναντίον της αριστεράς το 1958, και η σύμπλευση με την αριστερά μετα το 1960] δείχνουν μάλλον ότι η αρχική του εκλογή, ήταν πιο κοντά στην μετέπειτα πορεία του, παρά η επανεκλογή του 1948 στο καθεστώς ελέγχου της ακροδεξιάς.
Η πραξικοπηματική διάσταση των πράξεων της ακροδεξιάς τον Ιούλιο του 1947 θα πρέπει να μελετηθεί και θεσμικά, αλλά και με βάση το γεγονός ότι υπήρχε ένα άτομο που έκφραζε το όλο κλίμα – και ευτυχώς, για την ιστορική έρευνα, έκδιδε και εφημερίδα οπότε μια σειρά δεδομένων είναι εκεί. Αυτό το κομβικό άτομο στην πραξικοπηματική ιστορία της ακροδεξιάς [ανάλογη θέση θα έχει και το 1974] είναι ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης, της μητρόπολης Κερύνειας, ο οποίος πρωτοστάτησε στις εκκαθαρίσεις θεσμών [σχολείων, εκκλησιαστικών καταλόγων] από αριστερούς. Χαρακτηριστικά κείμενα από την εφημερίδα του «Εφημερις»:

Απαίτηση της δεξιάς από την αποικιακή κυβέρνηση να κανει εκκαθαρίσεις στην δημόσια υπηρεσία. «Να αρχίσει έρευνα δια τα πολιτικά φρονήματα των Άγγλων τμηματαρχών και κατόπιν των ιθαγενών. Να εξετασθεί κάθε τμήμα..Να κτυπηθεί ο κύριος στόχος, εάν επιδιώκεται πραγματικός εκκαθαρισις. Να γίνει λοιπόν εκκαθαρισις μεταξύ υπαλλήλων και διδασκάλων και αστυνομικών..» [Εφημερις, ‘Η εκκαθαρισις», 5 Μαρτίου 1948]

Και απαίτηση για στρατόπεδα συγκέντρωσης για την αριστερά: «Τώρα δεν εχομεν η να επαναλαβομεν ότι καθήκον της Κυβερνήσεως δεν εινε άλλο παρα η κυρηξις και εδώ επιστρατεύσεως. Και πρώτον βήμα δια την παρασκευην του τόπου αυτού, ίνα δυνηθη να συμβαλη, όπως η ιστορία και η καταγωγή του το απαιτούν, εις τον αγώνα προασπισις της ελευθερίας και του χριστιανικού πολιτισμού, εινε η απομονωσις της σταλινικής σπείρας εις στρατοπεδον συγκεντρώσεως…» Εφημερις «Εις ην γραμμην , λόρδε», 3 Απριλίου 1948
Και απαιτήσεις εκτός από τις εκδιώξεις δασκάλων/καθηγητών που δεν υπέγραφαν «δηλώσεις πίστης» στην εθνικοφροσύνη, να εκδιώκονται από τα σχολεία και οι αριστεροί μαθητές/τριες..«Νομιζομεν ότι δεν είναι ανάγκη να υποδειξομεν ότι η εφορεία οφείλει να προχωρήσει αδιστακτως εις ολοκληρωσιν του έργου, αποκλειουσα εκ του σχολείου τους κομμουνιστας μαθητας…Τούτον είναι το καθήκον όλων των Εφορειών όλων των γυμνασίων.» [Εφημερις «Να ολοκληρώσει», 24 Ιουλίου 1948]
 Είναι εκείνη την περίοδο που περίγραψε με σαφήνεια την εξωστρεφή δουλοπρέπεια της εθνικοφροσύνης απέναντι στον κίνδυνο να αποκτήσουν δικαιώματα τα λαϊκά στρώματα..

«Μέχρι δε της ευλογημένης ώρας της επιτεύξεως της [ένωσης] να διοική η Αγγλία μόνη και υπευθύνως. Έστω και με κυβερνήτες τους Στορς και Πάλμερ. Ουδέποτε, όμως, «εξουσία στα χέρια του λαού» όπως ζητούν οι σ. Φίφης και Κληρίδης. Το διακηρύσσομεν απροκάλυπτα και χωρίς δισταγμόν.»
[10 Απριλίου 1948, Εφημερίς]



[1] Maier, G. Franz. 1985. Factoids in Ancient History: The Case of Fifth Century Cyprus. Journal of Hellenic Studies.
[2] Μυρτιωτη Πάνος. 1977. Μακαριος – από το χωριό Παναγιά στον θρόνο του Βαρνάβα.
[3] Κώστας Χρ. Τζωρτζής. 2015. Μακαριος, 1913-1977. Λευκωσία . Στην σελίδα 7 μάλιστα αναφέρει ότι ο Μακαριος έχασε…στις εκλογές της Πάφου το 1947. Τα τεκμήρια των εφημερίδων της εποχής είναι σαφή. Την ίδια παράδοξη παραπλάνηση καταγραφεί και ο Α. Παυλίδης στην κυπριακή εγκυκλοπαίδεια, οπού αναφέρει στο λήμμα Μακαριος [σελ.188, τόμος 12] ότι ο Μακαριος έχασε από τον Κλεόπα στις εκλογές της Πάφου – χωρίς να αναφέρει ποτέ έγιναν οι εκλογές κοκ. Το πώς κατάφερε να εξαφανιστεί η εκλογή Μακάρου τον Ιούλιο του 1947 είναι όντως εντυπωσιακό-  Πέρα από τα τεκμήρια της εποχής, στην ιστορική αφήγηση του Φιφη Ιωάννου [ο οποίος ήταν τότε, [1973-79] πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών] τον 1976, ενώ ήταν ακόμα εν ζωή ο Μακαριος ,κατέγραψε με λεπτομέρεια τις μητροπολιτικές εκλογές του Ιουλίου του 1947, και αποτελούν ειδικό κεφάλαιο στην έκδοση εκείνων των αφηγήσεων σαν βιβλίο: Κεφάλαιο 14 – Οι μητροπολιτικές εκλογές και η εμφάνιση στο προσκήνιο του Μακάριου [Γ] Κυκκωτη. Ο Φ. Ιωάννου ήταν ο γ. γ. του ΑΚΕΛ τότε, το αρμόδιο άτομο δηλαδή για να ξέρει ποιοι υποστηρίχθηκαν και ποιοι εκλεγηκαν. Και όμως φιλτραρίστηκε και αυτό.
[4] Εξού και το επεισόδιο με τον Πλουτή Σέρβα, γενικό γραμματέα τότε του ΑΚΕΛ, που αρνήθηκε να πάει Λευκωσία, ως γενικός γραμματέας, δίνοντας προτεραιότητα στη θέση του ως δήμαρχος Λεμεσού. Αυτό το επεισόδιο αναφέρεται συνήθως σαν μια από τις αίτιες που καθαιρέθηκε από γ.γ. του ΑΚΕΛ.
[5] Θαλής Παπαδοπουλος.2008. Ο άνθρωπος και ο δημοσιογράφος. Λευκωσία: ΙΜΜΕ.
[6] Η παλμεροκρατια ήταν η περίοδος της δεκαετίας του 1930, μετα τα οκτωβριανά, όταν οι βρετανοί επέβαλαν δικτατορικό καθεστώς διακυβέρνησης. Πηρέ το ονομα της από την κυβερνήτη Παλμερ
[7] Φιφης Ιωάννου [2005], σελ.243
[8] Η διαδικασία πλήρους αποκλεισμού των αριστερών ολοκληρώθηκε το 1948. Το Σεπτέμβριο του 1948 η ελεγχόμενη πια από την δεξιά και ακροδεξιά Ιερά Συνοδός τροποποίησε το και το καταστατικό της Εκκλησίας έτσι ώστε [συμφώνα με το κείμενο] : «Δεν δύνανται να εγγράφουν εις τον εκλογικό κατάλογο οι τελουντες υπό εκκλησιαστικό επιτιμιον, οι οπωσδήποτε εκδηλωσαντες απόψεις αντικειμενας προς την Ορθόδοξόν Χριστιανική διδασκαλία, οι εκφρασθεντες κατά τρόπο ασεβή προς την εκκλησία η τους λειτουργούς ταύτης και οι ενεργουντες η συνεργαζόμενοι κατά τρόπον η υποβοηθούντα τοιαύτες εκδηλώσεις.» Και στις 19 Οκτωβρίου, στην αρχιεπισκοπική εγκύκλιο αναφερόταν και ότι ο Επίσκοπος δικαιούται και να αποκλείει άτομα που είναι ήδη γραμμένα στον κατάλογόν ..αν δεν πληρούν τα κριτήρια της απόφασης για τις εκκαθαρίσεις [αριστεροί «ασεβείς», «συνεργαζόμενοι» κοκ. Βλ.Ρολανδος Κατσιαούνης. 2000. Η Διασκεπτική. Λευκωσία: Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, σελ. 486.
[9] Μια άλλη παράλληλη διάσταση της τότε διαμάχης ήταν η προσφυγή ενάντια στην Συνοδό για τις εκλογές στην Πάφο. Την απόφαση την οποία υμνούν στην Εκκλησιά της Κύπρου, την έγραψε ο δικαστής Ζεκκια, γνωστός για την αντικειμενικότητα του, αλλα είναι ενδιαφέρον να δει κάνεις και την αιτιολόγηση την οποία υμνούν εθνικόφρονες και μη υποστηρικτές της εκκλησίας: «Δεν υφίσταται επομένως ζήτημα εφαρμογής του Κοινού Αγγλικού Δίκαιου, εφ’ όσον υπαρχη περί τούτου προβλεψις εν τω Οθωμανικω Νομω, οστις αποτελεί μέρος της εν Κυπρω ισχύουσας Νομοθεσίας..» Για να διατηρήσει τα προνομία της η εθνικόφρων ακροδεξιά ήταν απόλυτα πρόθυμη να κρυφτεί πίσω από τον Οθωμανικό Νόμο, παρα να δεχτεί δίκαιες εκλογές..[Β. Εγγλεζακης 1986. Η εκκλησίας της Κύπρου από το 1878 μέχρι το 1955. Στο Κύπρος 1878 -1995. Λευκωσία: Εκδ. Δήμου Λευκωσίας.
[10] Φ .Ιωάννου [2005], σελ. 249. Στην μητρόπολη Πάφου φαίνεται ότι τελικά εκλεγηκε ο Κλεόπας που είχε χάσει από τον Μακάριο το 1947– αυτήν την φορά, το 1948, όμως είχε σαν αντίπαλο τον Φώτιο, και το βαθύ κράτος μαζί του. Ο Κλεόπας πέθανε το 1951, και στις αναπληρωματικές εκλογές, παρα την αντίθεση της ακροδεξιάς, τελικά εκλεγηκε ο Φώτιος [Μαχλουζαριδης, [1985] σελ.193
[11] Ο P.Loizos είχε παρατηρήσει στην ανθρωπολογική του εργασία για την κυπριακή κοινωνία πριν το 1974 [με άξονα την έρευνα του για το Αργακι], ότι οι αριστεροί γενικά είχαν μια θετική προδιάθεση απέναντι σε «μορφωμένα άτομα» [ με βάση την γενικότερη πίστη τους ότι η μόρφωση εκ μοντερνίζει και απελευθερώνει] έστω και αν δεν συμφωνούσαν μαζί με αυτά τα «μορφωμένα άτομα»  – φτάνει να μην ήταν φανατικοί αντικομουνιστές.
[12] Παναγιώτη Μαχλουζαριδη. 1985. Ημερολόγιο των γεγονότων. Λευκωσία.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου